Мэдэж байх шаардлагатай үндсэн асуудлууд
• Санхүүгийн тайлангуудыг бэлтгэх ажиллагааны дараалал
• Санхүүгийн тайлангийн тайлбар тодруулгын ач холбогдол, түүнийг хийх аргууд
• Нягтлан бодох бүртгэлийн бодлого
Аж Ахуйн нэгж байгууллагын Санхүүгийн тайланг бэлтгэж, гаргах аргачлалыг Сангийн сайдын 1999 оны 215 тоот тушаалаар баталж гаргасан. Нягтлан бодох бүртгэлээ шинэчилж байгаа аж ахуйн нэгж байгууллага санхүүгийн тайлангаа бэлтгэж танилцуулахдаа юун түрүүнд Энэ аргачлалыг мөрдөх ёстой. Энэ гарын авлагын XII дугаар бүлэгт тусгасан Нягтлан бодох бүртгэлийн бодлогыг боловсруулах талаарх зөвлөмжийг байгууллагынхаа нягтлан бодох бүртгэлийн бодлогын баримт бичгийг боловсруулахдаа ашиглаж болно. Санхүүгийн тайлангийн тодруулга бэлтгэх үлгэрчилсэн зааврыг Сангийн сайдын 2000 оны 64 тоот тушаалаар баталж гаргасныг санхүүгийн тайланд тодруулга хийхдээ мөрдөнө. Татаж авах  [PDF]

Мэдээж Робинзон Крузогоос бусад нь бүгд татвар төлдөг. Монголд ч ялгаагүй. Гудамжны архичин ч ямар нэг хэмжээгээр нийгмийн солилцоонд ордог учир хэр хэмжээндээ татвар төлж л байгаа. Өөрөө май гэж өгөөгүй ч гэсэн авч буй бараа үйлчилгээгээрээ дамжуулан татварт баригдана. Америкт тухайн үедээ жилдээ 5 долларын татвар (тэр үедээ овоо мөнгө байж) төлөөгүй иргэн сонгуульд санал өгөх эрхгүй байж. 200 жилийн өмнө шүү дээ. Одоо сонсоход хачин л даа, гэхдээ цаад санаа нь их шудрага. Нийгмийн хуримтлалд юу ч өгөөгүй байж ямар нүүрээрээ нийгмээс үйлчилгээ авч, нийгмийн зохицуулалтын хэрэгт хошуу дүрэх гээд байгаа юм гэсэн л санаа.

Аж ахуйн нэгжүүд бараа материалыг бүртгэх цаг үеийн систем ашигладаг үед борлуулсан барааны өртөгт бичилт хийдэггүй учраас бараа материалын эцсийн үлдэгдлийг тооллого хийхээс нааш тодорхойлох боломжгүй юм. Гэвч тооллого хийж үлдэгдлийг тодорхойлох нь цаг хугацаа болоод зардал их шаардах учраас үлдэгдлийг ойролцоолон тооцоолох дараах аргууд байна. Үүнд:
1.    Нийт ашгийн арга
2.    Жижиглэнгийн арга Нийт ашгийн аргыг гол төлөв байгалийн гамшиг, гал усны аюулд өртсөн бараа материал болон хулгайд алдагдсан , бараа материалын бүртгэлийн баримт нь устаж үгүй болсон мөн тооллого хийх цаг хугацааны боломжгүй зэрэг тохиолдолд бараа материалын өртгийг тооцоход ашиглах бөгөөд тооцооллыг дараах аргачлалын дагуу хийнэ.

Нягтлан бодох бүртгэлийг зөв хөтлөх нь бизнесээ эрхлэх болон өргөжүүлэхэд чухал. Үүнгүйгээр бэлэн мөнгөний хямралд орох, мөнгийг үр ашиггүй үрэх, өргөжих боломжуудыг алдах эрсдэлийг бий болгоно. Нягтлан бодох бүртгэлийн зарчимаа төлөвлөх өөрчлөх үедээ нягтлан бодох бүртгэлийн зорилго бол бизнесийг удирдахад туслах, татварын агентлагуудад таны бизнесийн үйл ажиллагааг үнэлэх боломжтой болгох зорилготой гэдгийг санаарай. Танай нягтлан бодох бүртгэл эдгээр зорилгын ал алинд хүрч байвал боломжийн хэрээр хялбар байж чадах болно.

Анх үүсэхдээ ядуу, орлого багатай иргэдэд үйлдвэрлэлийн буюу бүтээлч үйл ажиллагаа эрхлэх, тэдний жижиг бизнесийг хөгжүүлэхэд зориулсан маш бага хэмжээний зээл, бичил зээл олгох ажиллагааг бичил санхүү гэж хэлдэг байв. Цаг хугацаа улирах тусам бичил санхүү гэдэг ойлголт улам гүнзгийрч зээл, хадгаламж, даатгал гэх мэт олон төрлийн санхүүгийн үйлчилгээг багтаадаг болсон. Бичил зээл гэдэг ойлголт бүр 1930-аад оноос Бангладеш, Бразил гэх мэт цөөн хэдэн улсад бий болж улмаар 1980 оноос дэлхийн түвшинд албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн юм.