Амьдралын хэцүү цаг ирэхэд гэр бүл, хүүхэд, настай хүмүүсийн ганц аврал бол нийгмийн даатгал.
Улс бүр эдийн засаг, хүн ам зүйн бүтэцдээ тохируулан нийгмийн даатгалын тогтолцоог хөгжүүлдэг. Өндөр настай болоод хэрэглэх тэтгэвэр, хөдөлмөрийн чадвараа алдах, ажилгүй болбол авах тэтгэмж, өвдвөл эмчлүүлэх зардлаа хийж бүтээж байхдаа хуримтлуулж, олон жилээр нийтийн санд хадгалуулан арвижуулж, цаг нь ирэхээр буцаан авч хэрэглэх Таны баталгаат хөрөнгө бол нийгмийн даатгал.

Тэтгэмжийн төрөл, бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг шинээр хэрэгжүүлэх болсон талаар УНДЕГазрын БХТГазрын дарга Ц.Дашдондогтой ярилцлаа.

-Нийгмийн даатгалын тухай хуулиудад өөрчлөлт орууллаа. Хуульд өөрчлөлт оруулах ямар шаардлага байв?
-Саяхан УИХ-аас Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хууль, Нийгмийн даатгалын сангаас олгох ажилгүйдлиин тэтгэмжийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж, өнгөрсөн сарын 1-нээс мөрдөж эхэллээ. Энэ удаагийн хуулийн өөрчлөлт нь санхүү, эдийн засгийн хүндрэл, хямралаас үүдэлтэй юм. Шимтгэл төлөгч ажил олгогчдын төлбөрийн чадвар муудаж, үйл ажиллагаа нь доголдож, орон тоогоо цөөрүүлэх, ажлын цагийн үргэлжлэх хугацааг богиносгох, сул зогсолт хийх зэрэг даатгуулагчийн өрхийн орлого буурах эрсдэл бий болж байна. Ерөнхийдөө үүнийг хамгаалахад чиглэгдсэн гэж ойлгож болно.

-Нэрийн данс, нэрийн дансны тогтолцоо гэж ер нь юу юм бэ. Иргэд маань энэ талаар их муу ойлголттой байна. Тодорхой тайлбарлаж өгөхгүй юү?
-Төр, засгаас иргэдийнхээ нийгмийн хамгааллыг сайжруулах талаар тодорхой бодлого боловсруулж, хэрэгжүүлж ирсний нэг нь 1999 онд УИХ-аас батлан гаргасан Төрөөс тэтгэврийн шинэчлэлийн талаар 2021 он хүртэл баримтлах үндсэн чиглэл, Тэтгэврийн даатгалын нэрийн дансны тухай хууль юм.  Тэтгэврийг улсын төсвөөс олгож байсан хуучин тогтолцоог 1995 оноос өөрчилж, ажил олгогч, даатгуулагчаас төлсөн шимтгэлээс тэтгэвэр олгодог нийгмийн даатгалын хуваарилалт (орлогоороо зарлагаа нөхөх)-ын тогтолцоонд шилжсэн. Хүн ам насжиж, тэтгэвэр авагчдын тоо болон тэтгэврийн хэмжээ өсөн нэмэгдэхийн хэрээр дан ганц ажил олгогч, даатгуулагчийн төлсөн шимтгэлээр тэтгэврийн санг санхүүжүүлж чадахгүй болох төлөвтэй байна.

Цэргийн тэтгэвэр дор дурдсан төрөлтэй байна

-Цэргийн алба хаасны тэтгэвэр
-Тахир дутуугийн тэтгэвэр
-Тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр
Цэргийн алба аасны тэтгэвэр авах эрх
Зэвсэгт хүчин, хилийн болон дотоодын цэрэг, тагнуул, цагдаа, галын болон хорих ял эдлүүлэх байгууллагад 25-аас доошгуй жил алба хаасан эрэгтэй, 20-оос доошгүй жил алба хаасан эмэгтэй, байдлааны нисдэг тэрэгний нисгэгчээр 23-аас доошгуй жил, байлдааны тийрэлтэт сөнөөгч онгоцны жинхэнэ нисгэгчээр 20-оос доошгүй жил алба хаасан генерал, офицер, ахлагч, байлдагч нас харгалзахгүйгээр цэргийн алба хаасны тэтгэвэр тогтоолгон авах эрхтэй. /munkh/

Иргэн Таны ажиллаж амьдрах хугацаанд өөрөөс чинь хамаарахгvй маш олон эрсдэл тохиолдох болно.
Тухайлбал:
· Даатгуулагч /иргэн/ өндөр насалж ажил хөдөлмөр эрхлэх боломжгvй /эрэгтэй 60, эмэгтэй 55 насанд хvрэх/ болох
· Ердийн өвчин болон vйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний улмаас хөдөлмөрийн чадвар тvр алдаж эмнэлэгт хэвтэж эмчлvvлэх, эсвэл хөдөлмөрийн чадвараа бvрмөсөн алдаж тахир дутуу болох
· Эрхэлж буй ажлаасаа ямар нэгэн шалтгаанаар чөлөөлөгдөж ажилгvй болох
· Даатгуулагч нас барж тvvний асрамжинд байсан гэр бvлийн хөдөлмөрийн чадваргvй гишvvд орлогогvй болж амьдралын баталгаа алдагдах гэх мэт. Хэрэв нийгмийн даатгалд даатгуулаагvй байх vед Таны амьдралд дээр дурьдсан эрсдэл тохиолдвол:

Монгол Улсын ирэх оны төсвийн төсөл хэвлэгдээд хэд хонож байна. 2010 онд манай улсын төсвийн нийт орлого 2 их наяд 306 тэрбум төгрөг буюу дотоодын нийт бvтээгдэхvvний 32.2 хувь, нэгдсэн төсвийн нийт зарлага 2 их наяд 664.6 тэрбум төгрөг буюу ДНБ-ий 37.5 хувь байхаар төлөвлөжээ. Төсвийн алдагдал 358.6 тэрбум төгрөг байхаар тооцсон байна. Төсвийн алдагдлыг таван хувиас илvv гаргахгvйгээр тооцсон боловч улс төрчдийн яриад байсан Оюутолгойн ордоос олох орлогын тухай нэг ч өгvvлбэр төсвийн төсөлд байсангvй.
Харин ч уул уурхайн салбараас олох орлогыг өнгөрсөн оноос хоёр дахин буурна гэжээ. Энэ салбарын орлого 2007 онд нийт төсвийн орлогын 42.6 хувийг эзэлж байсан бол 2010 онд 25.1 хувиар тооцсон байна.